Er zijn verschillende vormen van mensenhandel, zoals seksuele uitbuiting, arbeidsuitbuiting of gedwongen criminaliteit. De verschillende vormen van uitbuiting hebben echter met elkaar gemeen dat er sprake is van dwang (in brede zin) van het slachtoffer en (geldelijk) gewin als doel voor de mensenhandelaar.

Signaleren van mensenhandel is belangrijk omdat slachtoffers afhankelijk kunnen zijn van mensen uit hun omgeving om uit de uitbuitingssituatie te geraken. De dwang of bedreiging door de uitbuiter kan zo groot zijn dat een slachtoffer hulp nodig heeft bij het ontkomen aan de uitbuiter. Daarnaast zijn slachtoffers zich niet altijd bewust van het feit dat zij zich in een uitbuitingssituatie bevinden, omdat zij bijvoorbeeld hun rechten als arbeider in Nederland niet kennen, of omdat ze verliefd zijn op de uitbuiter.

Slachtoffers in uitbuitingssituaties vertonen vaak bepaalde kenmerken; zogenaamde signalen. Zo is iemand bijvoorbeeld mogelijk slachtoffer van uitbuiting als:

  • hij/zij gedwongen wordt seks te hebben tegen zijn/haar zin in.
  • hij/zij gedwongen wordt seks te hebben tegen betaling, waarbij hij/zij het geld moet afdragen.
  • hij/zij gevaarlijk en ongezond werk moet doen;
  • hij/zij lange werkdagen moet maken;
  • hij/zij te weinig betaald krijgt, niet uitbetaald wordt of lang op betaling moet wachten;
  • hij/zij niet kan beschikken over zijn/haar eigen paspoort;
  • hij/zij met valse beloften naar Nederland is gehaald;
  • hij/zij wordt mishandeld, gechanteerd, gedwongen of bedreigd;
  • een hoge schuld aan de werkgever moet afbetalen;
  • hij/zij niet kan beschikken over het geld op eigen bankrekening;
  • hij/zij zwart betaald wordt, of niet verzekerd is tegen bijvoorbeeld ongevallen;
  • hij/zij in een bedrijfspand of op het bedrijfsterrein woont, of op een andere manier slecht is gehuisvest;
  • hij/zij niet op de hoogte is van zijn verblijfsadres;
  • hij/zij op andere manieren onder druk wordt gezet.

Meestal gaat het bij mensenhandel om een combinatie van verschillende signalen.

Voor beknopte informatie over de verschillende vormen van mensenhandel en de belangrijkste signalen die daarbij horen, zie de pagina’s 'Maakt u zich zorgen om iemand?' en 'Bent u mogelijk slachtoffer?'.

Het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid heeft een online e-learning ontwikkeld waarmee baliemedewerkers en toezichthouders van de gemeenten signalen van mensenhandel kunnen leren herkennen. De e-learning is hier te vinden.

De onderstaande documenten bieden daarnaast inzicht in mogelijke signalen van mensenhandel, en ondersteunen de professional bij de vraag op welke signalen moet worden gelet.

De eerste drie praktische handleidingen bieden eerstelijns professionals, die in contact kunnen komen met slachtoffers van mensenhandel, handvatten bij de signalering van drie vormen van uitbuiting. De handreiking signalering mensenhandel voor werkers in de gezondheidszorg is specifiek voor die doelgroep ontwikkeld. De indicatorenlijst geeft een uitgebreid overzicht van mogelijke signalen. Het trainershandboek ondersteunt bij het trainen van eerstelijns professionals, in het herkennen van signalen. Ten slotte staat in de handreiking van de commissie Azough stap-voor-stap omschreven wat hulpverleners kunnen doen bij vermoedens van loverboyproblematiek.